Schaken

“Zo! Deze man is goed joh!”, zegt de tegenstander tegen de jongen die naast hem zit. Naarmate het spel vordert zie ik hem steeds verder wegkwijnen als blijkt dat hij geen enkel verweer heeft tegen de speler die voor hem zit. Een paar minuten geleden zag ik hem nog lachend zijn buurman aanstoten en met een veelbetekenende blik knikken naar dat rare kleine ongemakkelijke jongetje voor hen. Zijn buurman beantwoordde die blik met een smalend ingehouden lachje. Het was ze, al oog-rollend naar elkaar, wel duidelijk dat ze dit gekke kind met gemak zouden verslaan.

Dat jongetje is mijn zoon. Hij voelt zich inderdaad ongemakkelijk op dit schaaktoernooi. “Eigenlijk hoor ik hier niet, mama, want het is voor de bovenbouw en officieel hoor ik nog in de middenbouw.” Dat klopt. Hij heeft een klas overgeslagen omdat hij hoogbegaafd is en omdat hij ook autisme heeft komt hij door dit gegeven in innerlijke nood. Hij zit hier voor zijn gevoel illegaal want hij is negen jaar en dus niet oud genoeg voor dit toernooi. Wat we ook zeggen ter geruststelling, het komt allemaal niet aan omdat in zijn brein alles moet kloppen. Het moet waar zijn. De waarheid is heilig.

Nu zit hij toch hier. Zijn spanning verbijtend. Hij lijkt het geginnegap en het geschamper van de jongens, die zeker al in groep acht zitten, tegenover hem niet op te merken, maar ik weet dat hij het wel degelijk voelt en dat het zijn spanning vergroot.

Mijn zoon kan Heel Goed schaken. Het is het enige ding in zijn leven waarin hij voluit kan gaan. Hij kan, in tegenstelling tot het echte leven, bij schaken versnellen tot in het oneindige. Hij hoeft zich nergens aan  te passen. Wij gunnen hem die ervaring zo intens. Toch zijn deze momenten heel spannend wanneer de buitenwereld in de vorm van deze grote jongens niet meewerkt. Als de spanning voor onze zoon te groot wordt kan hij niks meer. Dan komt zijn potentieel er niet uit. Hij bevriest en is tot niks meer in staat. Om daar getuige van te zijn valt mij, als ouder, zwaar. Maatschappelijke inclusie en acceptatie is regelmatig nog ver te zoeken. Vanaf een jaar of acht gaan kinderen zien dat iemand ‘afwijkt’ van de norm. Als er dan geen sterke leider staat zoals bijvoorbeeld een ouder, een leerkracht, een voetbalcoach of een pedagogisch medewerker die uitleg kan geven en heel duidelijk aan kan geven “Dit doen we hier niet”, en “Zo doen we het hier wel”, vergeet het dan maar. Zo krijg je dus, als autistisch jong kind, te maken met dit soort oog-rollende tegenstanders tegenover je en kan het zomaar gebeuren dat je je favoriete sport moet verlaten omdat je wordt buitengesloten door je team. Voor ons zijn dit soort momenten zeldzaam geweest, maar het is mijn zoon ook gebeurt en dat hakt er in.

Nu sta ik te kijken naar de schaakpartij van mijn zoon en zie dat de tegenstander steeds verder onderuit zakt. Ik zie verbazing op zijn gezicht. Een spoortje wanhoop misschien? Gaat hij nou serieus verliezen van dit rare jongetje? Zijn buurman kijkt even mee en lijkt ook niet te snappen wat hij ziet. Ze kijken beiden beurtelings onderzoekend naar mijn zoon, naar het schaakbord en naar elkaar. De buurman kan niet helpen. Hij moet verder met zijn eigen partij. De oog-rollende tegenstander staat er alleen voor. Ik zie aan mijn zoon dat hij weet dat hij al gewonnen heeft. Tsjak! Tsjak!, verplaatst hij de schaakstukken. Mat. Hij steekt zijn hand uit naar zijn tegenstander. De jongen schudt zijn hand. Hij ziet er verslagen uit en dat is hij ook. Een sterke les van mijn zoon. “Zo doen we het hier”.